بازار جهانی هوش مصنوعی با یک واقعیت مالی جدید دستوپنجه نرم میکند. در گزارشهای جدیدی گفته شده که شرکتها و استارتاپها از فاز هزینههای بیرویه برای خرید توکن (که به اصطلاح «توکنمکسینگ» (Tokenmaxxing) نامیده میشود) خارج شده و به سمت بهرهوری و مدلهای ارزانقیمت حرکت میکنند. این تغییر رفتار، رشد غولهایی مثل OpenAI و آنتروپیک را به خطر انداخته و آنها را به سمت عرضه اولیه (IPO) زودهنگام سوق داده است.
کارشناسان صنعت میگویند پس از ماهها ولخرجی، اکنون تب هوش مصنوعی به مرحله منطقیسازی هزینهها رسیده است. صورتحسابهای سرسامآور شرکتها، بهویژه در بخش کدنویسی به کمک هوش مصنوعی، زنگ خطر را برای مدیران مالی به صدا درآورده است. برای مثال، شرکت اوبر در سال جاری تمام بودجه سالانه هوش مصنوعی خود را تنها ظرف چهار ماه به اتمام رسانده بود و اکنون مجبور به وضع سطوح دسترسی محدودکننده برای کارکنانش شده است.
بحران هزینهها تنها به شرکتهای بزرگ محدود نمیشود. براساس گزارش مؤسسات مشاورهای، بسیاری از کسبوکارهای میانرده فعلاً دست از ارتقا و هزینههای بزرگ برداشتهاند و تا ۱۲ الی ۱۸ ماه آینده منتظر میمانند تا نرخ بازگشت سرمایه (ROI) برایشان بهطور دقیق اثبات شود. از سوی دیگر، پلتفرم مدیریت مالی «Ramp» فاش کرده که بخشهای حسابداری عملاً ابزار یا ساختار مشخصی برای مدیریت هزینههای پنهان و متغیر توکنها ندارند و این مدل مخارج، به عنوان یک ستون هزینهای مبهم و غافلگیرکننده به بودجه سالانه شرکتها تحمیل شده است.
در پاسخ به این موج صرفهجویی، خود شرکتهای توسعهدهنده مدلهای پیشرو نیز مجبور به عقبنشینی و ارائه ابزارهای کنترلی شدهاند. برای مثال، OpenAI به تازگی پنلهای تحلیلی و ابزارهای نظارتی جدیدی برای بخشهای سازمانی معرفی کرده که به مدیران اجازه میدهد سقف مصرف اعتبارات را مشخص کرده و بودجه کارمندان را محدود کنند. آنتروپیک نیز با کمی فاصله، داشبورد مشابهی برای تعیین محدودیتهای مالی در سطوح فردی و سازمانی ارائه کرده تا مانع از قطع همکاری مشتریان حساس به بودجه شود؛ هرچند کارشناسان معتقدند به دلیل نوپا بودن بازار، این مدلهای قیمتگذاری هنوز بسیار ناپخته هستند.
این فشار مالی، بنیانگذاران را به سمت گزینههای جایگزین سوق داده است. «فلو کریولو»، مدیرعامل استارتاپ ۲۵ نفره Lindy، میگوید اخیراً وظایف خود را کاملاً از مدلهای Claude آنتروپیک خارج و به مدل متنباز و ارزانقیمت شرکت چینی DeepSeek منتقل کرده است. او توضیح داده که این تصمیم ظرف چند ماه میلیونها دلار صرفهجویی برایش داشته و عملاً باعث بقای کسبوکارش بوده است.
از طرفی، تکنیکهای جدیدی مثل «مدل روتینگ» (که وظایف ساده را به مدلهای ارزانتر و کارهای پیچیده را به مدلهای پیشرو ارجاع میدهد) درحال شکلگیری است. غولهای فناوری نیز از این فرصت برای شکستن انحصار استفاده کردهاند؛ مایکروسافت مدلهای کمهزینه جدیدی معرفی کرده، آمازون با تراشههای اختصاصی به دنبال کاهش هزینهها است و گوگل با مدل جمینای ۳.۵ فلش، گزینهای با یکسوم قیمت مدلهای همرده ارائه داده است.
مایکروسافت که خود میلیاردها دلار در OpenAI و آنتروپیک سرمایهگذاری کرده، اکنون در پلتفرم گیتهاب کوپایلت مستقیماً از «مدل روتینگ» استفاده میکند. «ساتیا نادلا»، مدیرعامل مایکروسافت، اخیراً در بیانیهای تند هشدار داده بود که صنعت نباید اجازه دهد ارزش کل بازار تنها به چند مدل انحصاری محدود شود، زیرا ساختار سیاسی و اقتصادی دنیا تحمل تمرکز قدرت در دست چند ارائهدهنده خاص را نخواهد داشت.
در این میان، OpenAI با درآمد سالانه نزدیک به ۲۵ میلیارد دلار و آنتروپیک با نرخ ۴۷ میلیارد دلار، بهصورت محرمانه درخواست ورود به بورس دادهاند. تحلیلگران معتقد هستند این شتاب برای عمومی شدن، به دلیل پیشبینی افت رشد در آینده و نیاز شدید به جذب سرمایه جدید است؛ چرا که جیب سرمایهگذاران خطرپذیر سنتی دیگر کشش نیازهای میلیاردی این شرکتها را ندارد.