اقتصاد آنلاین، آرمان هنرکار؛ قطعی اینترنت در ایران به بیش از ۱۵۸۰ ساعت رسیده است، اینترنتی که بر اساس گزارش اخر انجمن تجارت الکترونیک و مبتنی بر اطلاعات و آمارهای جهانی بی کیفیتترین اینترنت در میان ۱۰۰ کشور با بیشترین تولید ناخالص داخلی است. همچنین براساس نظرسنجیهای به عمل آمده بیشتر مردم نمیدانند که باید چه فرد، ارگان یا نهادی را در ایران مورد پرسش و مذمت قرار دهند و ۸.۵ درصد آنها انگشت اتهامشان به سمت دولت است. البته که اختیارات دولت در این زمینه از تمامی ارگانها بیشتر است، اما انجمن تجارت الکترونیک معتقد است که حتی دستورات رئیس دولت یعنی مسعود پزشکیان نیز نمیتواند جلوی قطعی اینترنت را بگیرد.
این انجمن پرسش بسیار مهمی را مطرح کرده است؛ «در سال ۲۰۲۶ و در میانهی گسترش پارادایم هوش مصنوعی (AI)، چگونه باید به سیاست گذار ایرانی نشان داد که محدویتهای بی انتها، رویه قطعی و اختلالهای تعمدی و پیوسته در اینترنت کشور، نه راهکاری امنیتی، بلکه خطایی راهبردی است؛ خطایی که ایران را از جهان منزوی میکند و مستقیمًا به مفهوم «ایران» و زیست شهروندانش آسیب میزند؟
همچنین این انجمن مطرح کرده است:
«توجیه سیاست گذار، «حفظ امنیت شهروندان» از مسیر اعمال اختالل و قطعی اینترنت است. اما پرسش اساسی این است: چگونه سازمانها و کارویژههای متعدد دولتی که هزاران میلیارد تومان بودجهی مستقیم از اموال عمومی مردم دریافت میکنند، در مواجهه با هر رخداد سیاسی ــ چه حملهی خارجی و چه اعتراض داخلی ــ تنها به راهکار «قطع اینترنت» میرسند؟ چرا پس از هر قطعی، شهروندان باید برای بدیهیترین حقوق ارتباطی خود را مطالبه کنند.
براساس اطلاعات موجود در این گزارش، ۸۲.۴ درصد از کاربران برای استفاده از اینترنت به فیلترشکن نیازدارند و ۹۳.۸ درصد جوانان زیر ۳۰سال از فیلترشکن استفاده میکنند.
همچنین گروهی از مخاطبان نقش والدگری دیجیتال کودکان را برعهده دارند اعلام کردند، ۳۰ درصداز این کودکان و نوجوانان از فیلترشکن استفاده میکنند.
درعمل سیاستگذار فیلترگذار کشور، به بهانهی «صیانت از کاربران ایرانی» آسیب پذیرترین قشر ایرانی را در معرض محتوای نامناسب مانند پورنوگرافی، محتوای مرتبط با جذب جاسوس و …قرار میدهد؛ چیزی که طبق قوانین مراقبتی از کودکان، بسیاری از کشورهای جهان در مرحلهی نصب پلتفرم (مانند اینستاگرام) و قوانین ملی و اتحادیهای (مانند DSA) محدود شده است. در ایران، اما با اصرارلجوجانهی تداوم فیلترینگ، حتی از کنترل در سطح خانوادهها نیز غیرممکن شده است!
مخاطبان ایتا و بله هم باید فیلتر شکن بخرند!
نکتهی جالب در این گزارش اینکه حتی در بین ۴۰ درصد از مخاطبین که بیشتر از شبکهها اجتماعی داخلی استفاده میکردند نیز ۷۳ درصد از فیلترشکن استفاده میکردند. این موضوعبه روشنی نشان میدهد که اتصال به جهان یک نیاز پایهای است و نمیتوان آن را با توسعه ابزارهای داخلی منع کرد.
فیلترشکن فروشان چقدر سود میکنند؟
۵۵ درصد مخاطبین اعلام کردند که از اپلیکیشنهای عمدت رایگان (۸۹۷ درصد)، ۸.۷ از فیلترشکن فروشها خرده فروش (مراجعه مستقیم به شخص) و ۳.۱ درصد از فیلترشکنهای عمده فروش (کانالها ناشناس تلگرامی و …) استفاده میکنند. علاوه بر بررسی این اپلیکیشنها در در گام بعدی با تحقیق میدانی و مصاحبه با ۲۶ مورد از بزرگترین فروشندگان این بازار به طور مستقیم، به بررسی جزییات این بازار پرداختیم. سود تقریبی این افراد چیزی نزدیک به ۳برابر هزینه کردشان است.
نکته جالب دیگر اینکه در زمان قطعی اینترنت، و دسترسی تنها ۴ درصد از کاربران به اینترنت جهانی، سرعت آن به بیشینه خود در در ۱۲ ماه گذشته معادل ۱۱mbps رسیده است.
احتمالا بتوان حقیقت تلخی را کشف کرد که اقلیت یا بهتر بگوییم «طبقهی ممتاز کشور» به اینترنتی بدون فیلتر و پرسرعت تری دسترسی داشته، و زمانی که اتوبان زیرساخت کشور دربست در اختیار آنها قرار بگیرد از تاخیر کمتری نیز برخوردارند.
از منظر فیلترینگ سایتها و وبسایتها نینز، چین و سپس میانمار با بیشترین دامنهی فیلترشده در صدر این جدول قرار میگیرند و ایران در جایگاه سوم قرار میگیرد. یعنی ایران با ۳۹ درصد سانسور محتوا در دامنههای بررسی شده، در جایگاه ۹۸ از ۱۰۰ کشور بعد از ایران، روسیه، پاکستان و تانزانیا قرار میگیرند. بهبود رتبهی ایران در این گزارش نسبت به گزارش قبل (جایگاه دومین اینترنت محدود دنیا) به معنی بهبود وضعیت وب سایتهای سانسور شدهی ایران نیست. چرا که طبق گزارش OONI نسبت به شش ماه گذشته وضعیت وب سایتهای محدودشده، ۳ درصد هم بدتر شده است. از میان ۱۰۰ کشور بررسی شده، ۲۰ کشور بدون نمونهی آماری در بخش محدودیت بودند. همچنین از این میان، ۷۵ کشور هم هیچ وب سایت فیلترشدهای از این نمونهی آماری ۱۰۰تایی نداشتند.
از منظر این انجمن، دولت به رغم مصرف میلیاردها دولت از بودجهی کشور و تعیین ۶ عضو از ۱۲ عضو اصلی شورای عالی فضای مجازی توسط رئیس جمهور، حتی در مقام یک اظهارنظرکننده هم نمیتواند همراه مردم باشد: تنها چند روز پس از قطع سراسری اینترنت، نمایندگان از بخش خصوصی از جمله نمایندگان انجمن تجارت الکترونیک دیداری با رییس جمهور داشته و بخشی از فاجعهی رخداده به دلیل قطع سراسری اینترنت را به اطلاع ایشان رساندند. در همان جلسه آقای رییس جمهور دستور وصل اینترنت را اعلام کردند.
عصر همان روز (۲۸ دی ماه) رییس جمهور در جلسه هییت دولت نیز اعلام کرد «به آقای لاریجانی توصیه کردم که در اسرع وقت محدودیت اینترنت برطرف شود». توصیه یا دستوری که برای اجابت حداقل۱۰ روز به طول انجامید.
انگشت اتهام مردم به سمت کیست؟
طبق نمودار زیر نیز عمده مردم نمیدانند که چه کسی مسئول فیلترینگ و قطعی اینترنت در ایران است و بعد از آن بیشترین انگشت اتهام به سمت دولت، پزشکیان و وزارت ارتباطات گرفته شده است.
موافقان و مخالفان را بشناسید
همچنین و در مجموع از ۲۳ عضو سورای عالی فضای مجازی ۱۳ نفر موافق و ۱۰ نفر مخالف فیلترینگ هستند که در بین مخالفان صریح فیلترینگ اسامی مسعود پزشکیان و محمد باقر قالیباف ریاست مجلس قابل مشاهده است و در سمت مخالفان افرادی با سمتهای امنیتی و قضایی مانند اسماعیل خطیب، احمدرضا رادان، مرتضی آقاتهرانی و اژهای وجود دارند. ضمن اینکه پیمان جبلی با اظهار نظرهای جنجالی مانند «الزام به دروازهبانی در تمام سطوح» و محمد جعفر منتظری، رئیس دیوان عالی کشور با اعتقاد راسخ به رابطه علت و معلولی اعتراضات با ایران در لیست مخالفان خودنمایی میکنند.
۷۲ درصد از افراد با اینترنت، کار یا مطالعه میکنند
طبق نظرسنجی ایسپا نیز ۳۶.۷ درصد از افراد جامعه از اینترنت به عنوان ابزار کاری و ۳۶.۲ درصد از افراد از آن برای کار یا مطالعه استفاده میکنند و ۲۳ درصد نیز از طریق آن خرید انجام میدهند. همچنین طبق نظرسنجی به عمل آمده ۱۹.۷ درصد افراد مستقیما از اینترنت کسب درآمد میکنند.
