این سیال دقیق و مهندسی شــده، در گیربکس های مدرن نقشی مشابه خون در بدن انسان دارد؛ کوچک ترین اشتباه در انتخاب یا تعویــض آن می تواند منجر به مرگ تدریجی گیربکس شود. به ویژه در خودروهایی با گیربکس CVT، تیپ ترونیک و دوکلاچه )DCT)، روغن نه تنها وظیفه روان ســازی دارد بلکه کنترل دما، انتقال نیرو و حتی هماهنگی الکترونیکی سیستم را بر عهده گرفته است.
گیربکس CVT شناخت ماهیت گیربکس های مدرن در گیربکس CVT، خبری از دنده های سنتی نیست. انتقال نیرو از طریق دو پولی مخروطی و یک تســمه یا زنجیر فلزی انجام می شود.
راز عملکرد نرم و بدون ضربه این سیستم، در اصطکاک کنترل شده بین پولی ها و تسمه نهفته است. بنابراین، روغن باید بتواند در هر لحظه تعادل دقیقی میان چسبندگی و لغزندگی ایجاد کند. اگر روغن بیش از حد لیز باشد، تسمه سر می خورد و اگر بیش از اندازه چســبنده باشد، سایش افزایش می یابد.
از همینرو، تنها روغن هایی با فرمول اختصاصی Fluid CVT برای این گیربکس ها مناسب هستند؛ استفاده از ATFهای معمولی در این سیستم حکم تزریق خون اشتباه به بدن را دارد. گیربکس تیپترونیک AT( با حالت دستی( تیپ ترونیک ها نســل میانهای از گیربکس های کلاسیک اتومات و نیمهدســتی هســتند. در این سیســتم، همان مبدل گشتاور هیدرولیکی حضور دارد، اما راننده می تواند به صورت دســتی دنده ها را تعویض کند.
وظیفه روغن در اینجا دوگانه است: انتقال نیرو در مبدل گشتاور و روان کاری بخش های مکانیکی. بنابراین، روغن های مخصوص ATF با تاییدیه سازنده )نظیر MerconLV ،VI Dexron یا ATF4+ ) باید انتخاب شــوند. انتخاب روغن اشتباه، باعث تاخیر در تعویض دنده ها، افزایش دمــای کاری و لرزش در حرکت خودرو میشود. گیربکس های دوکلاچه، پیچیده ترین نوع از جعبهدنده های گیربکس دوکلاچه DCT امروزی هســتند.
ایــن سیســتم در واقــع دو گیربکس نیمه مســتقل دارد که به صورت متنــاوب دنده ها را درگیر می کنند. روغن در این نوع گیربکس ها، علاوه بر خنک کاری چرخدنده هــا، وظیفه دارد کنترل عملکــرد کلاچهای تر و خشک را نیز برعهده گیرد.
در گیربکس های دوکلاچه خشک ً روغن مخصوص چرخدنده ها استفاده )DCT Dry)، معمولًا می شود، اما در مدل های تر )DCT Wet )باید از روغن هایی استفاده کرد که اصطکاک دقیق بین صفحات کلاچ را تنظیم کنند. استفاده از روغن اشــتباه در DCT، به سرعت موجب لغزش، داغ شدن کلاچ و افت عملکرد می شود. ســازندگان خودروها، برای هر نــوع گیربکس، روغنی با چرا روغن مخصوص هر گیربکس حیاتی است؟ ترکیب شیمیایی و افزودنی هــای دقیق تعریف کردهاند.
افزودنی هایی ماننــد ضدکــف، ضداکسیداسیون، مواد افزایشدهنده شاخص گرانروی و اصلاح کننده اصطکاک، همگی به طور خاص بــا نیازهــای آن گیربکس طراحی می شوند.
به بیان ساده تر، روغن گیربکس CVT نمی تواند در گیربکس تیپ ترونیک یا DCT کار کند؛ زیرا پارامترهای اصطــکاکی، دمای کاری و فشــار هیدرولیک در هرکدام متفاوت اســت. برای نمونه، روغن CVT باید اصطکاک را کاهش دهد تا تســمه نلغزد، در حالی که روغن DCT باید اصطکاک را افزایش دهد تا صفحات کلاچ درگیر شوند.
این تضاد، نشان میدهد که استفاده از روغن جایگزین، حتی اگر از نظر ویسکوزیته مشابه باشد، می تواند مخرب باشد. تغییر رفتار تعویض دنده ها: تأخیر، ضربه یا لغزش در هنگام نشانه های هشداردهنده در استفاده از روغن نامناسب شتابگیری.
افزایش صدا و لرزش در حین حرکت: نشانه کمبود یا کاهش خاصیت روان کاری روغن. ً توان افزایش دمــای گیربکس: روغن اشــتباه معمــولًا خنک کاری کافی ندارد. روشــن شــدن چراغ خطــای گیربکــس یــا Check Transmission: یکی از اولین نشــانه های خطا در فشار یا دمای روغن است. در صورت مشاهده چنین علائمی، باید ً روغن تخلیه و با نمونه استاندارد جایگزین شود. حتی فورًا چند صد کیلومتر رانندگی با روغن نامناسب می تواند منجر به هزینه های چند ده میلیونی شود. .۱ از تاییدیه ســازنده خودرو پیروی کنید.
همیشــه نوع توصیههای نگهداری و تعویض روغن در دفترچه راهنما مشــخص شده و حتی برندهای مجاز معرفی می شوند. .۲ تعویض منظم را جدی بگیریــد. برخلاف باور عمومی، بسیاری از گیربکس هــا »عمر نامحدود روغن« ندارند. در کارکرد شهری و ترافیکی، تعویض در بازه های ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر توصیه می شود.
یکی از باورهای اشتباه میان رانندگان این است که روغن زمان تعویض روغن؛ نه زود، نه دیر گیربکس »عمر دائمی« دارد. در حالی که حتی در بهترین شــرایط، اکسیداسیون، حرارت و آلودگی فلزی به تدریج خواص روانکاری روغن را از بین می برد.
در خودروهای با کارکرد شهری و ترافیک سنگین، توصیه می شود روغن گیربکس بین ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر تعویض شود. برای خودروهای مجهز به گیربکس CVT و DCT، توجه به بازه زمانی تعیین شده توسط کارخانه اهمیت دوچندان دارد، چراکه تأخیر در تعویض روغن باعث کاهش کیفیت تعویض دنده، افزایش مصرف ســوخت و استهلاک سریع پمپ هیدرولیک می شود.
