با کشف تپههای تدفین سکاها در نزدیکی دریاچه ایسیک کول قرقیزستان، محققان موفق به کشف آثار باستانی و فرهنگی مربوط به یکی از قدیمیترین جوامع سکایی شدند که قدمتی بیش از ۲۷۰۰ سال دارد. این کشف، نگاهی نو به تاریخ و تمدنهای پیشین منطقه ارائه میدهد.
مجله اینترنتی باستان شناس : یک کاوش نجاتبخش در نزدیکی چولپون-آتا، در لبه شمالی دریاچه ایسیک-کول قرقیزستان، گروهی از تپههای تدفینی و یک محوطه سنگی بزرگ را آشکار کرده که مربوط به اوایل دوره سکاها می باشد.
تاکنون، باستانشناسان ۲۲ مورد از ۳۰ شیء میراثی برنامهریزیشده در منطقه ساختوساز را بررسی کردهاند. ویژگیهای بررسیشده شامل ۲۱ گور کورگان و یک محوطه سنگی بزرگ است که در گویش محلی به عنوان یک تاش-کورو توصیف شده است. یافتههای بهدستآمده از گورها شامل ظروف سفالی، یک سنجاق برنزی و یک سنگ تیزکن سنگی است.
این اکتشافات متعلق به اوایل دوره سکاها است، مرحلهای که با افق فرهنگی گستردهتر سکاها-ساکاها در استپ اوراسیا و آسیای مرکزی مرتبط است.
منظرهای از گورستان در حاشیه ایسیک-کول
عکسهای هوایی از این محل، چشمانداز باستانشناسی چشمگیری را نشان میدهند. سنگهای دایرهای شکل، چندین تپه تدفین را نشان میدهند، در حالی که گودالهای قبر مستطیلی شکلِ نمایان در داخل برخی از حلقههای سنگی دیده میشوند. این طرح، به جای تدفینهای پراکنده، نشاندهندهی یک منطقهی تدفینیِ با دقت سازمانیافته است.
این امر به ویژه از آن جهت اهمیت دارد که ایسیک کول در دوران باستان هرگز منطقهای حاشیهای نبوده است. حوضه کوهستانی مرتفع بین رشتهکوههای تین شان قرار دارد و مدتها به عنوان کریدوری بین آسیای مرکزی، جهان استپ و مسیرهای منتهی به حوضه تاریم و غرب چین عمل میکرد. جوامعی که در اطراف دریاچه زندگی میکردند، بخشی از یک شبکه گسترده از تحرک، تبادل و جابجایی فصلی بودند که اغلب در منابع باستانی و باستانشناسی مدرن به سکاها عنوان شاخههای شرقی جهان سکاها توصیف میشوند، یک دولت متمرکز واحد نبودند. آنها گروههای چوپانی سیار با ویژگیهای فرهنگی مشترک، از جمله شیوههای زندگی مبتنی بر اسب، سنتهای تدفین در کورگان، هنر به سبک حیوانات و کالاهای قبر نخبگان بودند. در سراسر آسیای میانه، گورستانهای آنها اغلب شواهدی از رتبهبندی اجتماعی، اعمال آیینی و تماس فرهنگی از راه دور را حفظ میکنند.
در این مورد، یافتههای چولپون-آتا ساده اما معنادار هستند. ظروف سرامیکی ممکن است به نذورات تدفین یا آیینهای مربوط به غذا اشاره داشته باشند. یک سنجاق برنزی میتوانسته بخشی از لباس یا زینت شخصی باشد. یک سنگ تیزکن سنگی نشان میدهد که ابزارهای روزمره و شیوههای هنری در زمینههای تشییع جنازه، یا به عنوان داراییهای کاربردی یا اقلام نمادین مرتبط با متوفی، گنجانده شدهاند.
چرا محوطه سنگی اهمیت دارد ؟
یکی از جذابترین عناصر این کاوش، محوطه سنگی بزرگ است. متخصصان هنوز در حال مطالعه این سازه برای تعیین قدمت و کارکرد فرهنگی آن هستند. این وزارتخانه هنوز تفسیر نهایی خود را ارائه نکرده است که این خود مهم است. محوطههای سنگی در باستانشناسی استپ و کوهستان را میتوان به فعالیتهای آیینی، معماری تدفین، مدیریت حیوانات، فضاهای یادبود یا استفاده مجدد از مناظر مقدس قدیمیتر در آینده مرتبط دانست.
بنابراین، احتیاط فعلی بجاست. این محوطه ممکن است متعلق به همان فاز اولیه سکاها باشد که این گورها در آن قرار دارند، یا ممکن است نشاندهنده مرحله دیگری از استفاده از این منطقه باشد. تنها کاوشهای دقیق، لایهنگاری، تجزیه و تحلیل مصنوعات و تاریخگذاری میتواند نقش آن را روشن کند.
با این حال، وجود آن در کنار مجموعهای از گورهای دستهجمعی، یک احتمال مهم را مطرح میکند: محوطه چولپون-آتا ممکن است نه تنها گورها، بلکه یک چشمانداز آیینی گستردهتر مرتبط با جوامع عشایری اولیه در اطراف ایسیک-کول را حفظ کرده باشد.
قرقیزستان سرشار از بقایای باستانشناسی از عصر برنز، اوایل عصر آهن، دوره ترکها و دوران جاده ابریشم قرون وسطی است. با این حال، بسیاری از مکانها، به ویژه در درههای کوهستانی و اطراف حوضههای دریاچه، تنها تا حدی مورد مطالعه قرار گرفتهاند. کاوش جدید چولپون-آتا فرصتی برای گسترش دانش در مورد جوامع اولیه سکاها در منطقه ایسیک-کول فراهم میکند.
این کشف همچنین اهمیت روزافزون باستانشناسی نجاتبخش در آسیای مرکزی را برجسته میکند. پروژههای توسعهای میتوانند بقایای باستانی را تهدید کنند، اما هنگامی که به درستی نظارت شوند، میتوانند به اکتشافات بزرگی نیز منجر شوند. در چولپون-آتا، پروژه جاده فرعی دریچهای به سوی گورستانی گشوده است که ممکن است بیش از دو هزار سال پیش بخشی از چشمانداز باستانی کوچ نشینان منطقه بوده باشد.
در حال حاضر، باستانشناسان همچنان به بررسی محوطه سنگی و اشیاء میراثی باقیمانده در منطقه ساختوساز ادامه میدهند. مطالعات بیشتر ممکن است نشان دهد که آیا این تدفینها متعلق به یک گروه کوچک محلی، یک دودمان نخبه یا یک جامعه گستردهتر سکاها بوده است که از حوضه شمالی ایسیک-کول به عنوان بخشی از یک چشمانداز فصلی و آیینی استفاده میکردند.
آنچه از همین حالا مشخص است این است که این کشف لایه دیگری به تاریخ عمیق قرقیزستان میافزاید. در زیر جادهسازیهای مدرن چولپون-آتا، باستانشناسان در حال کشف آثاری از جهانی هستند که با حرکت، حافظه و قبرهای سنگی در دامنه تین شان شکل گرفته است.
