سالگرد پرواز هواپیمایی که دنیا را تکان داد

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، بوئینگ ۷۴۷ که با نام «ملکه آسمان‌ها» شناخته می‌شود، در کنار کنکورد احتمالا بزرگترین نماد در میان تمام هواپیماهای تجاری است. این هواپیما با آن کوهان متمایز در عرشه فوقانی، برای نخستین بار در فوریه ۱۹۶۹ به پرواز درآمد. ورود این هواپیما به خدمت و سالگردی که این مقاله به آن می‌پردازد، تقریبا یک سال بعد، یعنی در ۲۲ ژانویه ۱۹۷۰ رخ داد.  

از سفارش پان‌ام تا نخستین پرواز

شرکت پان‌ ام (پان امریکن ورلد ایرویز) از همان ابتدا شیفته ایده ۷۴۷ بود. در میانه دهه ۱۹۶۰، گفتگویی ساده اما تاریخی میان ویلیام آلن، مدیرعامل بوئینگ و خوآن تریپ، مدیرعامل پان‌ام شکل گرفت: «اگر آن را بسازی، من می‌خرمش.» آلن پاسخ داد: «اگر بخری، می‌سازمش.» نتیجه این وعده دوطرفه، سفارش ۲۵ فروند هواپیما به ارزش ۲۰ میلیون دلار برای هر واحد در سال ۱۹۶۶ بود.

جو ساتر به عنوان پدر ۷۴۷ و تیم مهندسانش، با استفاده از امکانات نسبتا ساده دهه ۱۹۶۰ میلادی، غیرممکن را ممکن کردند. توسعه این هواپیمای غول‌پیکر تنها در عرض چهار سال، هنوز هم یکی از بزرگترین دستاوردهای هوانوردی تجاری محسوب می‌شود.

تا زمان آماده شدن ۷۴۷، دیگر ایرلاین‌ها نیز نگران عقب ماندن از پان‌ ام بودند و سفارش‌های خود را ثبت کردند. نخستین پرواز تجاری این جت در ۲۲ ژانویه ۱۹۷۰ انجام شد؛ با ۳۳۵ مسافر و ۲۰ خدمه از فرودگاه JFK نیویورک به لندن، پروازی که بعدها در تابلوی آبرنگ جان مک‌کوی ثبت و جاودانه شد.

ناگهان، پروازها مانند کالاهای مصرفی روزمره عرضه شدند و همه این‌ها به لطف ظرفیت عظیم ۷۴۷ بود. همزمان، خطوط هوایی با تجملاتی تصورناپذیر به‌ویژه در روزهای اولیه و با سالن‌های مجلل در عرشه فوقانی فرست کلاس، مشتریان ثروتمند را جذب می‌کردند.

پس از پان‌ام، دیگر خطوط هوایی با شتاب وارد عرصه شدند. TWA در ۲۵ فوریه ۱۹۷۰ دومین اپراتور بود و برای پاسخگویی به نیازهای زیرساختی جت‌های عظیم، ترمینال اختصاصی ساخت. تا پایان همان سال، شرکت‌های آمریکایی و آسیایی، از جمله ایر ایندیا و ژاپن ایرلاینز، وارد جمع کاربران ۷۴۷ شدند. ۷۴۷ ژاپن با دکور «باغ‌های ژاپنی» در هر کلاس پروازی، تجربه‌ای منحصربه‌فرد برای مسافران خلق کرد.

فراز و نشیب‌های نخستین سال‌ها

با وجود همه جذابیت‌ها، مسیر ۷۴۷ هموار نبود. رکود اقتصادی ۱۹۶۹-۱۹۷۰ و بحران نفتی ۱۹۷۳ ضربه سختی به این جت زد. پاشنه آشیلش همان ویژگی متمایزش، یعنی اندازه عظیم بود؛ هر صندلی تنها زمانی مقرون به صرفه بود که پر باشد. پرواز با ظرفیت ۷۰ درصد، مصرف سوخت را تا ۹۵ درصد افزایش می‌داد و منجر به ضرر خالص برای ایرلاین‌ها می‌شد.

ابعاد و برد بی‌سابقه

بوئینگ ۷۴۷ ابعادی داشت که پیش‌تر غیرقابل تصور بود: طول بدنه ۷۰٫۶ متر، فاصله دو سر بال ۵۹٫۶ متر و ارتفاع ۱۹٫۳ متر. در پیکربندی استاندارد، می‌توانست بین ۳۶۶ تا ۴۵۲ مسافر را جابه‌جا کند و در حالت فشرده، ظرفیت به ۵۶۸ نفر می‌رسید. برد پروازی ۹,۸۰۰ کیلومتر و سرعت کروز ۰٫۸۴ ماخ، این جت را به ستون فقرات ایرلاین‌ها تبدیل کرد.

حقایقی از ۷۴۷

• ریشه طراحی: طراحی ۷۴۷ بر اساس مناقصه نیروی هوایی آمریکا برای یک هواپیمای ترابری پهن‌پیکر بود که در آن کابین خلبان بالای عرشه اصلی قرار می‌گرفت تا بارگیری از طریق دماغه تاشو انجام شود. بوئینگ قرارداد را به لاکهید (C-۵ Galaxy) باخت، اما با پان امریکن برای ساخت نسخه مسافربری بر اساس همین طرح به توافق رسید.

• کارخانه اورت: کارخانه بوئینگ در اورت (نزدیک سیاتل) که در سال ۱۹۶۶ مخصوص ساخت ۷۴۷ افتتاح شد، در آن زمان بزرگترین ساختمان جهان از نظر حجم بود و امروزه همچنان در رتبه دوم قرار دارد.

• تاریخ‌سازی آلمانی: در ۲۶ آوریل ۱۹۷۱، شرکت هواپیمایی آلمانی کاندور با استفاده از ۷۴۷ برای پروازهای چارتر (ابتدا با ۴۷۰ صندلی اکونومی)، رکورد بیشترین ظرفیت صندلی را در آن زمان ثبت کرد.

• تنوع مدل‌ها: مدل ۷۴۷SP با بدنه‌ای که بیش از ۱۴ متر کوتاه‌تر شده بود، برد مسافتی بیشتری داشت. مدل ۳۰۰-۷۴۷ برای اولین بار عرشه فوقانی را طویل‌تر کرد و آخرین نسخه یعنی ۸-۷۴۷، نسبت به بدنه استاندارد تقریبا ۶ متر طویل‌تر شد.

• نسخه‌های خاص: دو فروند ۱۰۰-۷۴۷ برای حمل شاتل‌های فضایی (تا سال ۲۰۱۱) تغییر کاربری یافتند. همچنین چهار فروند ۴۰۰-۷۴۷ به حمل‌کننده‌های غول‌پیکر (Dreamlifter) تبدیل شدند تا قطعات بدنه بوئینگ ۷۸۷ را جابجا کنند.

• بیشترین ظرفیت: مدل ۴۰۰D از ۷۴۷ که برای مسیرهای داخلی پرتردد ژاپن ساخته شده بود، گنجایش حمل ۶۲۴ مسافر را داشت.

موتور بوئینگ ۷۴۷؛ مدل GEnx

از زمان معرفی، ۷۴۷ با موتورهای مختلفی از جمله پرت اند ویتنی JT۹D، رولزرویس RB۲۱۱ و جنرال الکتریک CF۶ پرواز کرده است. اما مدرن‌ترین نسخه یعنی ۸-۷۴۷ منحصرا از موتورهای GEnx-۲B جنرال الکتریک استفاده می‌کند. این موتور با استفاده از مواد و فناوری‌های پیشرفته، باعث کاهش وزن، کاهش صدا و هزینه‌های نگهداری کمتر شده است. شرکت آلمانی MTU Aero Engines شریک تجاری این برنامه است و مسئولیت توسعه، تولید و مونتاژ محفظه میانی توربین (TCF) را بر عهده دارد.

میراث و تاثیر ۷۴۷

بزرگ‌ترین دستاورد ۷۴۷، هموار کردن راه برای جت‌های عظیم‌تر مانند ایرباس A۳۸۰ بود. فلسفه طراحی ۷۴۷ با کوهان روی عرشه فوقانی به جای دوطبقه بودن، امکان تبدیل آسان به هواپیمای باربری را فراهم می‌کرد؛ تصمیمی که بر پایه پیش‌بینی جایگزینی سفرهای مسافری با جت‌های مافوق صوت گرفته شده بود.

امروزه تعداد کمی از ۸-۷۴۷ مسافربری همچنان فعال هستند و بیشترشان در لوفت‌هانزا، ایر چاینا و کورین ایر فعالیت می‌کنند. با این حال، آینده درخشان‌تر این جت در بخش باربری است؛ جایی که مدل‌های باری ۸-۷۴۷ فروش بسیار بیشتری نسبت به نسخه‌های مسافربری دارند و هنوز هم «ملکه آسمان‌ها» لقب برازنده‌ای برای آن است.

کمتر هواپیمایی توانسته است مانند ۷۴۷ قلب مردم را تسخیر کند. با انتخاب بوئینگ ۸-۷۴۷ به عنوان هواپیمای آینده ریاست‌جمهوری آمریکا (Air Force One)، این هواپیما تا دهه ۲۰۴۰ نیز به همراهی با رؤسای جمهور ایالات متحده ادامه خواهد داد. حتی پس از پایان تولید در سال ۲۰۲۳ و ناپدید شدن تدریجی آن از پروازهای برنامه‌ریزی شده، این نماد بالدار هرگز فراموش نخواهد شد.

نوشته شده براساس گزارشات aeroreport و simpleflying

۲۲۷۳۲۲