هوش مصنوعی موفق شد یک بازی رومیزی مرموز از روم باستان را که بیش از ۱۵۰۰ سال قوانین آن ناشناخته مانده بود، رمزگشایی کند.
مجله اینترنتی باستان شناس : پژوهشگران با تحلیل خطوط حکشده روی یک لوح آهکی فرسوده توانستند با استفاده از مهندسی معکوس، حرکات راهبردی بازیکنانی را که در دوران امپراتوری روم بر سر این بازی با یکدیگر رقابت میکردند، بازسازی کنند.
این لوح آهکی سفید که با عنوان «Object 04433» شناخته میشود، در یک محوطه باستانشناسی در شهر هیرلنِ هلند کشف شد و به دورهای تعلق دارد که این شهر با نام «Coriovallum» یکی از سکونتگاههای رومی بود. این استقرار در دوران حکومت امپراتور آگوستوس (۲۷ پیش از میلاد تا ۱۴ میلادی) بنیان نهاده شد و تا فروپاشی امپراتوری روم غربی در سال ۴۷۶ میلادی مسکون باقی ماند. بر این اساس، قدمت این شیء دستکم به ۱۵۵۰ سال پیش بازمیگردد.
کاربری این لوح سالها محل بحث بود. برخی آن را عنصری تزئینی در معماری، مانند بخشی از یک سازه یا حتی سنگفرش، میدانستند. با این حال، پژوهش تازه شواهد قانعکنندهای ارائه میدهد که نشان میدهد این لوح در واقع ابزاری برای انجام یک بازی پیچیده بوده است.
نویسنده اصلی این پژوهش، دکتر والتر کریست از دانشگاه لیدن، میگوید: «ما این شیء را به دلیل الگوی هندسی روی سطح بالایی آن و نیز وجود شواهدی مبنی بر شکلدهی آگاهانهاش، بهعنوان یک صفحه بازی شناسایی کردیم.»
او میافزاید: «نشانه دیگری که نشان میدهد این یک بازی بوده، آثار فرسودگی روی سطح آن است؛ آثاری که با ساییدگی ناشی از حرکت و جابهجایی مهرههای بازی در دوره روم بر روی این صفحه سازگار است.»
از عصر مفرغ تاکنون تقریباً در همه فرهنگها بازیهای رومیزی وجود داشتهاند، اما این بازیها بهندرت در شواهد باستانشناسی باقی ماندهاند. بسیاری از آنها با موادی زودفرسودنی مانند چوب و سنگریزه انجام میشدند یا مستقیماً روی خاک و شن ترسیم میشدند؛ بنابراین شواهد فیزیکی قابل اتکای اندکی از آنها در دست داریم.
از آنجا که لوح موسوم به «Object 04433» با هیچیک از بازیهای شناختهشده مطابقت نداشت، پژوهشگران به سراغ سامانه هوش مصنوعی «Ludii» رفتند. این سامانه هزاران چینش احتمالی از قوانین را شبیهسازی کرد تا مشخص شود کدام مجموعه قواعد میتواند الگوهای خاص خراشها و ساییدگیهای روی سنگ را ایجاد کرده باشد. برای مثال، شیارهای عمیقتر نشاندهنده حرکات پایهای و پرتکرار بودند، در حالی که خطوط کمرنگتر به مانورهای مجاز اما کمکاربرد اشاره داشتند.
کریست در اینباره میگوید: «آثار فرسایش بهطور یکنواخت در امتداد خطوط صفحه بازی توزیع نشده بود. بنابراین این پرسش را مطرح کردیم که آیا میتوان از یک بازی شبیهسازیشده با کمک هوش مصنوعی بهعنوان ابزاری برای کشف قوانینی استفاده کرد که بتواند الگوی نامتوازن ساییدگی سطح این لوح را بازتولید کند. همچنین تلاش کردیم این کار را با قواعدی مشابه قوانین ثبتشده برای دیگر بازیهای کوچک اروپایی انجام دهیم تا احتمال اینکه این شیء در اصل یک صفحه بازی بوده است، تأیید شود.»
اعتبار: W. Crist و همکاران، ۲۰۲۶
نتایج نشان داد که این قطعه سنگ به احتمال زیاد برای نوعی «بازی مهار یا انسداد» به کار میرفته است؛ در اینگونه بازیها، بازیکنان با مسدود کردن مسیر حرکت حریف تلاش میکنند او را در موقعیتی قرار دهند که راه گریزی نداشته باشد. با این حال، این سبک بازی در اروپا بسیار نادر است و تنها از قرون وسطی به بعد مستند شده؛ موضوعی که میتواند نشان دهد «Object 04433» نمونهای استثنایی بوده است.
گفته میشود این نخستین بار است که از هوش مصنوعی برای بازسازی حرکات بازی بر اساس ردّهای باقیمانده بر یک سنگ باستانی استفاده میشود. با این حال، پژوهشگران معتقدند روش آنها میتواند کاربردهایی بسیار گستردهتر، فراتر از بازیهای رومیزی، داشته باشد.
کریست میگوید: «در این پژوهش، برای نخستین بار از یک بازی شبیهسازیشده با پشتیبانی هوش مصنوعی، در کنار روشهای باستانشناسی، برای شناسایی یک بازی رومیزی استفاده شد.»
او میافزاید: «از آنجا که روشهای رایج شناسایی بازیها معمولاً بر تطبیق الگوهای هندسیِ سطح بازی با ارجاعات متنی یا تصاویر هنریِ شناختهشده تکیه دارند، این پژوهش ابزارهای تازهای در اختیار باستانشناسان قرار میدهد تا بتوانند بازیهای نامتعارف یا کممستندِ فرهنگهای باستانی را نیز شناسایی کنند.»
