باستانشناسانی که در امتداد ساحل دریای خزر، نزدیک لنکران – شهری در ساحل جنوبی آذربایجان – مشغول به کار هستند، شواهدی از آنچه که به نظر میرسد یک سکونتگاه قرون وسطایی باشد، از جمله سفالهایی با قدمت تقریباً ۱۰۰۰ سال، کشف کردهاند.
مجله اینترنتی باستان شناس : این کشف طی یک بررسی ساحلی در نزدیکی ایستگاه راهآهن لنکران انجام شد، جایی که محققان دهها قطعه سفال لعابدار و بدون لعاب مربوط به قرنهای ۱۱ تا ۱۳ میلادی را یافتند.
به گفته تیم باستان شناسان، این یافتهها نشان میدهد که پیش از آنکه بخشهایی از این مکان به دلیل بالا آمدن آب دریای خزر به زیر آب برود، سکونتگاهی در آن وجود داشته است. این پروژه متخصصانی از آذربایجان و آلمان را گرد هم آورده است.
همکاران این مطالعه شامل سمیر کریموف، باستانشناس از مرکز علمی منطقهای لنکران آکادمی ملی علوم آذربایجان، انار آقالارزاده از موسسه باستانشناسی و مردمشناسی، وینفرید هلد، متخصص باستانشناسی زیر آب از دانشگاه فیلیپس ماربورگ و لطیفه سامرر، باستانشناس کلاسیک از دانشگاه مونیخ بودند.
محققان حدود دو کیلومتر از خط ساحلی را بررسی کردند و بر مناطقی تمرکز کردند که فرسایش، مواد باستانی را در زیر شن و خاک نمایان کرده بود. در میان این اکتشافات، قطعاتی از سفالهای روزمره و سرامیکهای لعابدار مرتبط با جهان اسلام قرون وسطی وجود داشت. باستانشناسان معتقدند که این مواد به جامعهای اشاره دارد که احتمالاً با شبکههای تجاری گستردهای که منطقه خزر را با قفقاز، ایران و آسیای مرکزی مرتبط میکرد، مرتبط بوده است.
دریای خزر سابقه طولانی در نوسان سطح آب دارد و بسیاری از سکونتگاهها در طول قرنها در زیر آبهای آن ناپدید شدهاند. باستانشناسان اکنون معتقدند که محوطه لنکران ممکن است نمونه دیگری از سیل تدریجی ساحلی باشد. محققان پس از بررسی خاطرنشان کردند: «به نظر میرسد بخشی از این سکونتگاه با افزایش سطح دریا به زیر آب رفته است.»
این احتمال یکی از دلایلی است که متخصصان باستانشناسی زیر آب در این پروژه گنجانده شدهاند. این تیم همچنین در حال بررسی تحقیقات گستردهتری، از جمله بررسیهای سونار و تجزیه و تحلیل نقشهبرداری مدرن از دادههای زیر آب، برای تعیین اینکه آیا بخشهایی از این سکونتگاه در خارج از ساحل سالم مانده است یا خیر، میباشد. در حال حاضر، فقط مواد سطحی بازیابی شده است، اما باستانشناسان گمان میکنند که این مکان میتواند بینشهای ارزشمندی در مورد زندگی در امتداد سواحل خزر قرون وسطایی ارائه دهد.
لنکران به دلیل موقعیت خود در نزدیکی مرز ایران و دریای خزر، از دیرباز اهمیت استراتژیکی در مسیرهای تجاری منطقهای داشته است. مورخان خاطرنشان میکنند که سکونتگاههای ساحلی در این منطقه نقش حیاتی در تجارت، ماهیگیری و ارتباط با مناطق همسایه داشتهاند.
قطعات سرامیکی کشفشده در طول این بررسی، اکنون تحت تجزیه و تحلیل دقیقی قرار خواهند گرفت تا مشخص شود که کجا تولید شدهاند و چگونه این سکونتگاه ممکن است به شبکههای تجاری گستردهتر متصل بوده باشد.
محققان امیدوارند که کاوشهای آینده بتواند بقایای ساختمانها، کارگاهها یا حتی سازههای غرقشدهای را که در زیر خط ساحلی خزر حفظ شدهاند، کشف کند. چنین اکتشافاتی با توجه باستانشناسان به مکانهای ساحلی و زیرآبی که برای دههها عمدتاً ناشناخته ماندهاند، اهمیت فزایندهای پیدا میکنند.
