در پی کاوشهای باستانشناسی در جنگلهای شمال لهستان، مجموعهای کمنظیر از درهمهای نقره عربی متعلق به اوایل قرون وسطی کشف شد. این یافته ارزشمند در مجاورت محوطه باستانی «تروسو» (Truso) ــ یکی از پررونقترین کانونهای بازرگانی عصر وایکینگها که بهدلیل ناپدید شدن رازآلودش به «آتلانتیس وایکینگها» شهرت دارد ــ به دست آمده است؛ کشفی که شواهد ملموسی از شبکه گسترده و پیچیده تبادلات تجاری میان دنیای اسلام و دریانوردان حوزه دریای بالتیک را آشکار میسازد.
کشف درهمهای نقره اسلامی در حومه تروسو
این گنجینه شامل ۶ سکه درهم نقره کامل و دو قطعه خردشده است که در جریان پیمایشهای میدانی در محدوده جنگلداری «موویناری» (Młynary)، واقع در نزدیکی شهر البلاگ (Elbląg) در شمال لهستان شناسایی شدند. این منطقه در فاصله چند ده کیلومتری محوطه باستانی تروسو قرار دارد و به نظر میرسد بر سر یکی از آبراهها یا راههای خشکی متصل به این بندرگاه باستانی واقع شده است.
اشیاء مکشوفه پس از ثبت موقعیت دقیق باستانشناختی، بلافاصله به «موزه باستانشناسی و تاریخ در البلاگ» منتقل شدند تا تحت نظارت مستقیم کارشناسان، مراحل ارزیابیهای فنی، آزمایشگاهی و کتیبهخوانی تخصصی را پشت سر بگذارند.
از هوش مصنوعی باستانیار بپرسید
ابزارهای تخصصی هوش مصنوعی باستانشناسی؛ تحلیل تصویر، آثار و اصالتسنجی اشیا
شروع گفتگو
مسابقه فصل حکم باستان
بازی کن، جایزه ببر
رقابت کن، XP بگیر و برای جوایز متنوع فصل بجنگ.
ورود به بازی
قدمت سکهها و چرخه پولی در جهان وایکینگ ها
شش درهم نقره اعراب اوایل قرون وسطی و دو قطعه سکه در منطقه جنگلی Młynary در نزدیکی Elbląg کشف شد.
بر اساس بررسیهای اولیه دکتر یاکوب یاگوجینسکی (Jakub Jagodziński)، باستانشناس موزه باستانشناسی و تاریخ البلاگ، تاریخ ضرب این درهمهای عربی به نیمه نخست سده نهم میلادی (اوایل قرن نهم میلادی) بازمیگردد. با وجود ضرب این مسکوکات در قرن نهم، شواهد لایهنگاری و الگوهای تجارت نقره نشان میدهد که این درهمها تا مدتها در چرخه دادوستد حضور داشتهاند.
به گفته این پژوهشگر، این سکههای نقره به احتمال فراوان برای چندین نسل پیاپی دستبهدست شده و ممکن است تا اواخر سده دهم یا حتی اوایل سده یازدهم میلادی ــ همزمان با واپسین سالهای رونق و پیش از افول قطعی بندر تروسو ــ در این منطقه در جریان معاملات روزمره مورد استفاده قرار گرفته باشند.
تروسو؛ معمای بندر ناپدیدشده در دریای بالتیک
سکونتگاه باستانی تروسو، واقع در کرانه دریاچه دروژنو (Druzno)، یکی از مهمترین باراندازها و امپوریومهای تجاری در حوزه دریای بالتیک طی سدههای هشتم تا دهم میلادی بود. این بندرگاه نقشی کلیدی در اتصال شبکه بازرگانی اسکاندیناوی با سرزمینهای اسلاو، بالتیک و امپراتوریهای بزرگ شرق ایفا میکرد.
نام تروسو برای سدهها صرفاً در متون تاریخی کهن، از جمله روایت سفر دریایی ولفستان (Wulfstan) در دربار آلفرد بزرگ در اواخر قرن نهم، باقی مانده بود و مکان جغرافیایی دقیق آن برای سالیان دراز مجهول بود؛ ویژگی مرموزی که سبب شد این محوطه در ادبیات عامه به «آتلانتیس وایکینگها» مشهور شود. سرانجام در سال ۱۹۸۱ میلادی، دکتر مارک یاگوجینسکی (پدر یاکوب یاگوجینسکی) پس از سالها پژوهش توانست ویرانههای مدفون این مرکز بزرگ تجاری را بازشناسی کند.
اقتصاد مبتنی بر وزن و اهمیت قطعات خردشده (Hacksilver)
وجود دو قطعه سکه شکسته و نصفشده در میان ۶ درهم سالم، سند مهمی از ساختار ویژه اقتصادی و مالی وایکینگها به شمار میرود:
ارزش ذاتی به جای ارزش اسمی: در جوامع اسکاندیناوی و حوضه بالتیک در عصر وایکینگها، اعتبار صادرکننده سکه یا ارزش اسمی آن اهمیت نداشت؛ ملاک اصلی معامله، عیار خالص و وزن فیزیکی نقره بود.
رواج هاکسیلور (نقره خردشده): بازرگانان برای پرداخت مبالغ خرد، سکههای درهم اعلای اسلامی را با ابزار تیز میبریدند یا قطعهقطعه میکردند تا دقیقاً هموزن کالای خریداریشده بر روی ترازوهای ظریف جیبی قرار گیرد.
فرضیه بازرگانان یا باجگیران محلی: دکتر یاگوجینسکی اشاره میکند که این مسکوکات ممکن است متعلق به بازرگانانی بوده باشد که در مسیر رسیدن به تروسو در این منطقه اطراق کردهاند، یا متعلق به ساکنان بومی پروسی بوده که بابت تأمین امنیت راهها یا عبور از این معابر جنگلی، از کاروانهای تجاری خراج و حقالعبور دریافت میکردند.
برنامههای مرمت و نمایش عمومی
این سکهها هماکنون در کارگاههای تخصصی موزه البلاگ در دست پاکسازی، رسوبزدایی و مطالعات تکمیلی هستند. کارشناسان در تلاشاند با بازخوانی خطوط کوفی روی سکهها، ضرابخانههای مبدأ و نام دقیق حاکمان دوران ضرب را به صورت قطعی مستند سازند.
پس از پایان پروژههای مطالعاتی و حفاظتی، این گنجینه در بخش دائمی باستانشناسی موزه تاریخ و باستانشناسی البلاگ در معرض دید عموم و علاقهمندان به تاریخ عصر وایکینگها قرار خواهد گرفت.
نتیجهگیری
کشف سکههای نقره اسلامی در حاشیه تروسو، شاهدی استوار بر پیوستگی ژئوپلیتیک و عمق پیوندهای اقتصادی شرق با قلب اروپای شمالی در اوایل قرون وسطی است. این یافتهها گواهی میدهند که درهمهای پرعیار ضربشده در خاورمیانه، چگونه از طریق شبکههای رودخانهای و دریایی وایکینگها، به ارز مسلط و پشتوانه تجاری در دوردستترین بنادر بالتیک بدل شده بودند.