مهره ای باستانی از یک بازی تختهای مصر باستان، که قرنها بعد در سودان به یک آویز خیرهکننده از طلا و آمیتیست تبدیل شد.
مجله اینترنتی باستان شناس : در سال ۱۹۸۷، موزه هنر کلیولند یک آویز غیرمعمول را به دست آورد که سرِ یک شیر از سنگ آمتیست تراشیده شده و روی پایهای طلایی قرار داشت که با نقش بابونها (میمونهای مقدس) تزئین شده بود. اما یکی از بخشهای آن بسیار قدیمیتر از بخش دیگر بود و در اصل بهعنوان یک مهرهٔ بازی تراشیده شده بود.
سرِ شیرِ این آویز از یک سنگ قیمتی مصری باستانی ساخته شده که قدمتش به حدود ۳۵۰۰ سال پیش میرسد. سپس حدود ۲۷۰۰ سال پیش، یک صنعتگر در سودان این سنگ قدیمی مصری را درون پایهای فلزی جدید قرار داد که از هشت بابون نشسته ساخته شده بود تا یک شیء مذهبی و جادویی خلق کند.
به گفتهٔ موزه هنر کلیولند، ارتفاع این آویز حدود ۱٫۴ اینچ (۳٫۵ سانتیمتر) است. سوراخی درست زیر چانهٔ شیر در این آویز ایجاد شده که نشان میدهد احتمالاً با یک نخ یا بند آویزان میشده است.
نکات
از سراسر وبآویز سرِ شیر
جنس: آویزی ساختهشده از آمیتیست و طلا
از سراسر وبمحل کشف: سودان
زمان ساخت: حدود ۱۰۶۹ تا ۷۱۵ پیش از میلاد
آمیتیست بنفش و قاب طلایی ترکیبی منحصربهفرد ایجاد کردهاند. شکل شیر شباهت زیادی به مهرههایی دارد که در بازی باستانی مصری «سِنِت» یافت شدهاند؛ در این بازی، بازیکنان مهرههای خود را روی صفحهای با ۳۰ خانه حرکت میدادند. بر اساس مطالعهای در سال ۱۹۹۶ درباره این اثر، سنگ آمتیست احتمالاً به دوره «پادشاهی نوین» مصر (حدود ۱۵۵۰ تا ۱۰۷۰ پیش از میلاد) تعلق دارد. اما قاب طلایی بسیار دیرتر اضافه شده است، احتمالاً در دوره «ناپاتان» (حدود ۷۵۰ تا ۳۰۰ پیش از میلاد) که نام آن از شهری گرفته شده که مرکز مذهبی نوبیا بود.
بازیافت و استفادهٔ دوباره از سنگتراشیهای قدیمی در میان نوبیاییهای باستان رایج بود. آنها در منطقهای زندگی میکردند که امروزه جنوب مصر و شمال سودان را در بر میگیرد. در اوایل هزارهٔ اول پیش از میلاد، فرمانروایان نوبیایی خود را از نوادگان رامسس دوم (حکومت: ۱۲۷۹ تا ۱۲۱۳ پیش از میلاد) میدانستند و سنگهای نیمهقیمتی قدیمی را دوباره در پایههای طلایی جدید قرار میدادند تا ارتباط خود را با مصر نشان دهند. در دوران پادشاهان کوشیِ بعدی (حدود ۷۱۲ تا ۶۶۴ پیش از میلاد)، این سنت در ناپاتا ادامه یافت، زیرا فرمانروایان بسیاری از رسوم مصری را در فرهنگ خود وارد کردند.
هم شیر و هم بابون در آیین کوشیان مقدس بودند. شیر با خدای «آمون» ارتباط داشت؛ خدایی که وظیفهٔ حفاظت از حکومت را بر عهده داشت و بعدها با خدای خورشید، «رَع»، یکی شد و به صورت ایزد قدرتمند آفرینش، «آمون-رع»، شناخته شد. بابونها نیز با خورشید و ماه مرتبط بودند و اغلب در حالی به تصویر کشیده میشدند که دستان خود را بالا بردهاند. در این آویز، بابونها نماد آمون را بالا نگه داشتهاند.
آویز سرِ شیر برای استفاده و پوشیدن در زمان زندگی ساخته شده بود، نه بهعنوان هدیهای تدفینی. این اثر نشان میدهد که نوبیاییهای باستان چگونه با هوشمندی از یادگارهای مصری استفاده میکردند تا جواهراتی تازه و سرشار از مفاهیم مذهبی خلق کنند.
این آویز از دو بخش تشکیل شده است: سر شیری بسیار ظریف و استادانهتراشیده از آمیتیست که درون پایهای طلایی به شکل D قرار گرفته است. این پایهٔ طلا شامل سکویی است که هشت بابون نشسته آن را احاطه کردهاند. سرِ شیر، میراثی از دورهٔ پادشاهی نوین مصر است و احتمالاً در اصل مُهره یا قطعهای از یک بازی بوده که در دورهٔ ناپاتانی دگرگون شده و به صورت یک آویزِ تعویذی مورد استفاده قرار گرفته است. این کار در دوران باستان روشی رایج برای بازیافت سنگهای گرانبها بود. اهمیت الههها و ایزدان شیرـچهره در مذهب نوبی، بدون تردید انگیزهٔ اصلی برای ساخت این زیورِ چشمگیر بوده است.
— موزهٔ هنر کلیولند
با آنکه پرستش خدای کوشیتیِ شیرمَنِش، آپدمک، تا سدهٔ سوم پیش از میلاد (آغاز دورهٔ مروی) بهخوبی گواهی نشده، اما تصویر شیر از فرهنگ دورهٔ کرمه و بیش از هزار سال پیش از آن، جایگاهی مهم در نقشمایههای سلطنتی کوشیتی داشته است. بابونها معمولاً نماد خدایی مصری به نام توت (Ḏḥwtj) هستند که در کوش نیز محبوب بوده است.
